OCENA WYMOWY PISM

Do uogólnienia Dąbrowskiej należy jednak podejść z niezbędnym sceptycyzmem. Istniały też inne tradycje. Abramowski chciał uczynić cnotą to, co na przykład krakowska szkoła historyczna potępiała: destrukcyjny stosunek do instytucji państwa. Z kolei Ludwik Krzywicki, który znał Abramowskiego z działalności w ruchu socjalistycznym, w swoich Wspomnieniach dystansował się wyraźnie od jego emocjonalizmu w myśleniu o społeczeństwie.… Czytaj więcej »

UTOPIJNY CHARAKTER KONCEPCJI

Sara Abramowski zdawał sobie sprawę z utopijnego charakteru swych koncepcji społecznych. W roku 1917 — jak pisze jego biograf Konstanty Krzeczkowski — przygotował do druku na krótko przed śmiercią tomik swych pism, który miał nosić właśnie tytuł UtopieWiemy jednak dobrze, że utopie odgrywają w historii także rolę motoru działań społecznych, nawet o charakterze rewolucyjnym. Myśl… Czytaj więcej »

OBRONA WARTOŚCI

Znaczenie Abramowskiego polega przede wszystkim na obronie wartości opozycyjnych wobec ducha tego czasu, zagrożonych podówczas, takich, jak wolność i autonomia wobec państwa jako aparatu przymusu, jak pomyślność niewielkich a wytwarzających autentyczne więzi stowarzy­szeń i poszukiwanie w nich swojej tożsamości. Trudno nie dostrzec, że atrakcyjność tych wartości rosła wprost proporcjonalnie do represyjnych poczynań władzy państwowej. Z… Czytaj więcej »

W ODNIESIENIU DO PRZYSZŁOŚCI

Sam Abramowski miał nadzieję, że odzyskanie niepodległości pozwoli na stopniowe ograniczanie czynnika państwowego w życiu społecznym. Taka tendencja byłaby jednak sprzeczna z tendencjami panującvmi w okresie międzywojennym w państwach ościennych, sprzeczna z zaostrzają­cą się rywalizacją na arenie międzynarodowej i ogólnym brakiem perspektyw na to, że w najbliższym czasie może być inaczej; mogłaby zatem doprowadzić rychło… Czytaj więcej »

W OKRESIE MIĘDZYWOJENNYM

W istocie w okresie międzywojennym idee Abramowskiego żyły wprawdzie w kręgu działaczy spółdzielczości, były jednak za mało konkretne w ówczesnej sytuacji, by mogły ich poruszać na co dzień. Abramowski postulował na przykład, by iść za żądaniami ludu, ale pojawiało się pytanie: jak pogodzić sprzeczności tych żywiołowych żądań i czy mówienie o. ludzie w ogóle nie… Czytaj więcej »

PAMIĘTNA ROZMOWA

W pamiętnej rozmowie Gajowca z Baryką w Przedwiośniu Żeromskiego pisarz ten — pozostający niegdyś pod wpływem koncepcji etycznych Abramowskiego — dał wyraz swemu głębokiemu rozczarowaniu rzeczywistością tak odległą od dawnych oczekiwań, odległą od „wymarzonej za czasów rosyjskich rewolucji społecznej”. Gajowiec jakó rzecznik racji państwowych usiłował przekonać Barykę, że niepodległe państwo realizuje innymi metodami ideały tego… Czytaj więcej »

ZBAWCZA MOC

Tak jak John Ruskin i William Morris, wierzył Abramowski w zbawczą moc estetyzacji życia społecznego. Trzeba przy tym pozbawić monopolu te grupy społeczne, które uzurpują sobie prawo decydowania o sztuce.W okresie międzywojennym zniknął jeden z istotnych warunków ograniczających, według Abramowskiego, możliwości realizacji jego wizji społecznej, mianowicie carat, mimo to jednak oddziaływanie idei koopera­tyzmu nie było… Czytaj więcej »

PRAWDZIWA SZTUKA

Ta prawdziwa sztuka jest potrzebna wszystkim i jest dostępna wszystkim. Jeśli ludzie uwolnią się „spod hipnotycznego wpływu troski życiowej”, rozwiną się w nich potrzeby estetyczne i współżycie ludzi nabierze innego zgoła charakteru. Wszyscy uwikłani w pogoń związaną z walką o byt są ślepi na prawdziwe wartości estetyczne. W ich duszy żadne, największe nawet bogactwo wrażeń… Czytaj więcej »